Agamus pingui Minerva [ut aiunt]. - Działajmy w sposób nieuczony [jak mawiają], po prostu. (Cicero) | Więcej
Rzymski kalendarz

Konwersja dat

Aby zobaczyć datę w zapisie rzymskim, należy wybrać z listy dzień i nazwę miesiąca i nacisnąć przycisk "=". Aby przekonwertować datę z formatu rzymskiego, trzeba wybrać z listy odpowiednie skróty, składające się na zapis daty i nacisnąć przycisk "=". Opracowano na podstawie Roman Calendar © Paul Lewis 1999-2001. Więcej informacji na temat datowania można znaleźć poniżej.

Wczesny kalendarz rzymski

Starożytni Rzymianie pierwotnie posługiwali się wczesnym kalendarzem rzymskim, w którym 304-dniowy rok rozpoczynał się od przesilenia wiosennego (ok. 21 marca) i miał 10 miesięcy: Martius (31 dni), Aprilis (29 dni), Maius (31 dni), Junius (29 dni), Quntilis (31 dni), Sextilis (29 dni), September (29 dni), October (31 dni), November (29 dni) i December (29 dni). Nazwy ostatnich sześciu miesięcy, z których cztery są nadal obecne etymologicznie w wielu językach, pochodzą od ich miejsca w tym kalendarzu: Quintilis (5), Sextilis (6), September (7), October (8), November (9), December (10), mimo że w dziś zajmują inne pozycje.

Po 304 dniach następował nienumerowany okres zimowy. Drugi rzymski król Numa Pompilius (715-673 r. p.n.e.) wydłużył rok do 354 lub 355 dni, wprowadzając między December a Martius miesiące Februarius (28 dni) i Ianuarius (29 dni) (w tej kolejności). W 450 r. p.n.e. Februarius został przesunięty za Ianuarius. Od ok. 200 r. p.n.e. pontifex maximus miał prawo regulowania kalendarza, co szybko stało się narzędziem politycznym, umożliwiającym wydłużanie lub skracanie kadencji urzędników.

Kalendarz juliański

Za czasów Juliusza Cezara kalendarz był tak zniekształcony, że Ianuarius przypadał na jesień. W 46 r. p.n.e. grecki astronom Sosigenes przekonał Cezara do reformy kalendarza według kalendarza egipskiego. W ten sposób wczesny kalendarz rzymski został zastąpiony kalendarzem juliańskim z cyklem trzech lat 365-dniowych, po których następował rok przestępny, liczący 366 dni. Aby wyrównać różnicę powstałą z niedokładności wcześniejszego kalendarza w stosunku do pór roku, Cezar dodał 90 dni między November i Februarius do roku bieżącego (46 r. p.n.e.). Zmienił także liczbę dni w miesiącach tak, aby uzyskać rok 365-dniowy: dodał po dwa dni do Ianuarius i Sextilis, a Februarius miał 28 dni z wyjątkiem co czwartego roku przestępnego, w którym dodawano jeden dzień pomiędzy 23 i 24 dniem tego miesiąca.

Około roku 9 p.n.e. odkryto, że kapłani odpowiedzialni za obliczanie kalendarza uznawali za przestępny co trzeci, zamiast co czwarty rok. Aby naprawić błąd, do roku 8 n.e. żadnego roku nie uznawano za przestępny. Zatem latami przestępnymi po 45 r. p.n.e. były: p.n.e.: 45, 42, 39, 36, 33, 30, 27, 24, 21, 18, 15, 12, 9, n.e.: 8, 12, i co czwarty rok później. Unix-owa komenda cal niezgodnie z historią podaje, że 4 r. n.e. był rokiem przestępnym. Z czasem zmieniono nazwę miesiąca Quintilis na Iulius na cześć Juliusza Cezara, oraz miesiąca Sextilis na Augustus, na cześć cesarza Augusta.

Kalendarz gregoriański

Obecnie posługujemy się kalendarzem gregoriańskim, niewielką modyfikacją kalendarza juliańskiego. Ponieważ kalendarz juliański liczył równo 365 dni i 6 godzin, był nieco za długi. Dodatkowy czas w XVI w. spowodował przesunięcie przesilenia wiosennego z 21 marca, jak ustalono w IV w., do 11 marca. W 1582 r. papież Grzegorz XIII poprawił ten błąd, dodając 10 dni w bieżącym roku. Zarządził także, że odtąd lata podzielne przez 100 nie będą przestępne, chyba że są również podzielne przez 400. Zatem rok 1600 był przestępny zarówno według systemu gregoriańskiego, jak i juliańskiego, ale lata 1700, 1800 i 1900 były przestępne tylko w starym kalendarzu. Reforma została szybko zaakceptowana w krajach katolickich, nieco wolniej w krajach protestanckich, a w kościele prawosławnym dopiero w XX w. W Anglii i koloniach brytyjskich w Ameryce reformę przyjęto dopiero w 1752 r., co wtedy powodowało różnicę 11 dni.

Rzymskie datowanie - Kalendy, Nony i Idy

Rzymskie miesiące:

Ianuarius IAN. styczeń 29 dni
Februarius FEB. luty 28 dni*
Martius MART. marzec 31 dni
Aprilis APR. kwiecień 29 dni
Maius MAI. maj 31 dni
Iunius IUN. czerwiec 29 dni
Iulius IUL. lipiec 31 dni
Augustus AUG. sierpień 29 dni
September SEPT. wrzesień 29 dni
October OCT. październik31 dni
November NOV. listopad 29 dni
December DEC. grudzień 29 dni

W datowaniu posługiwano się trzema specjalnymi dniami w miesiącu:

  • Kalendy (Kalendas) - 1. dzień miesiąca. Stąd nazwa "kalendarz".
  • Idy (Idus) - 15. dzień w długich miesiącach (31 dni), 13. w pozostałych.
  • Nony (Nonae) - 7. dzień w długich miesiącach (31 dni), 5. w pozostałych. Dzień na 8 dni przed Idami (nazwa pochodzi od "dziewięć", ale Rzymianie liczyli włącznie).
Dni były oznaczane wstecz w stosunku do najbliższych Kalend, Non lub Id. W dodatku Rzymianie zawsze liczyli dni włącznie. Zatem 10 stycznia był czwartym dniem przez Idami stycznia (czwartym dniem Id styczniowych), 25 stycznia był ósmym dniem Kalend lutowych, a 3 luty był trzecim dniem Non lutowych. Uwaga: liczba dni w miesiącach była inna, niż w naszym kalendarzu (por. tabelka wyżej)! W roku przestępnym były dwa dni liczone jako szóste dni Kalend marcowych (dlatego rok przestępny nazywano annus bissextilis - od dwóch szóstek). Dni bezpośrednio poprzedzające Kalendy, Idy lub Nony nazywano pridie - przeddzień, pozostałe ante diem = A.D. - przed dniem (nie Anno Domini) i liczba dni poprzedzających Kalendy, Nony lub Idy:

Pridie Kalendas Apriles - przeddzień Kalend kwietniowych = 31 marca
Pridie Nonae Maias - przeddzień Non majowych = 6 maja
Pridie Idus Iunias - przeddzień Id czerwcowych = 12 czerwca
Ante Diem III Kalendas Iulias - trzeci dzień (włącznie) przed Kalendami lipcowymi = 29 czerwca
Ante Diem XVIII Kalendas Ianuarias Anno MCMLXVI - osiemnasty dzień (włącznie) przed Kalendami styczniowymi roku 1966 = 15 grudnia 1965

W zapisie często stosowano skróty (skróty nazw miesięcy podano powyżej):

A.D. = Ante Diem - przed dniem
PRID. = Pridie - przeddzień
KAL. = Kalendas - Kalendy
NON. = Nonae - Nony
ID. = Idus - Idy

U góry tej strony można przekonwertować podaną datę.






Sentencje
Wyszukiwanie wśród ponad 2,000 sentencji, w tym skrótów, zwrotów prawniczych i cytatów biblijnych.
Słownik
Przeszukiwanie łacińskich terminów lub ich polskich definicji wśród ponad 13,000 haseł słownikowych.
Odmiana
Koniugacja czasowników i deklinacja rzeczowników ze słownika ze względu na właściwy schemat odmiany.
Forum Latinum
Jeśli potrzebujesz pomocy, chcesz komuś pomóc, lub tylko szukasz znajomych, odwiedź nasze forum.
Jeśli masz ciekawy pomysł, znajdziesz błąd, lub chcesz zamieścić tu swoje materiały, napisz do nas.
Linki
Reklama
© 2001-2017 Katarzyna Adamska. Wszystkie prawa zastrzeżone.