Ipsa scientia potestas est. - Sama wiedza jest potęgą. (Bacon) | Więcej
Haruspicjum

Haruspicjum (Haruspicium, ars haruspicina)

Haruspicjum oznaczało objaśnianie i interpretację znaków związanych ze składaniem ofiar. Czasem rozszerzano znaczenie tego terminu na przepowiadanie z błyskawic, trzęsień ziemi i innych niezwykłych zjawisk naturalnych, zwanych portenta. Nazwa haruspicium (lub aruspicium) pochodzi najprawdopodobniej od haruga (ofiara) i spectio (patrzeć, obserwować). Odprawiających haruspicja zwano haruspices (l.poj. haruspex). Czasem terminem haruspex określano także każdą osobę interpretującą znaki lub przepowiadającą przyszłość.

Według Ajschylosa był to wynalazek Prometeusza. Haruspicjum najprawdopodobniej praktykowali i sformalizowali Etruskowie, od których później przejęli je Rzymianie. Sztuka haruspicjów pod wieloma względami przypominała auspicja, jednak nigdy nie zyskała takiego znaczenia politycznego. Uważano ją raczej za sposób upewnienia się o woli bogów, niż religijną wyrocznię. Haruspices nie tworzyli, w przeciwieństwie do augurów, zwartej grupy w rodzaju kolegium i nie mieli przewodniczącego reprezentanta. Wprawdzie w czasach imperatorów pisano o kolegium lub zakonie sześćdziesięciu haruspices, jednak nie jest jasne, kiedy on powstał.

W pewnym okresie sztuka haruspicjum była przez Rzymian uważana za tak istotną, że senat zarządził, że pewna liczba młodych Etrusków, pochodzących ze znacznych rodów, powinna być zawsze przeznaczona do edukacji w tej dziedzinie. Senat, a także osoby prywatne, czasem zasięgały rady haruspices. W późniejszych czasach jednak ich popularność przygasła, a Cyceron przytacza powiedzenie Katona, że ten dziwi się, że jeden haruspex nie wpada w śmiech na widok innego. Imperator Klaudiusz próbował przywrócić zgłębianie tej sztuki; pod jego naciskiem senat uchwalił dekret nakazujący zbadanie, które aspekty powinny zostać przywrócone, jednak niewiadomo, jaki miało to skutek.


Przebieg haruspicjum

Ofiary składano zarówno specjalnie w celu przepowiadania, jak i dla zwykłych powodów. W każdym przypadku obserwowano towarzyszące temu obrzędowi znaki, aby stwierdzić, czy bóstwo przychylnie przyjęło ofiarę i sprzyja ludziom. Podstawowe rzeczy, na które zwracano uwagę, to:

  • sposób, w jaki ofiara zbliża się do ołtarza - wydawanie dźwięku przez zwierzę było uznawane za dobry znak,
  • wygląd wnętrzności (exta), ich kolor i gładkość (szczególnie ważne były wątroba i żółć - por. Caput extorum),
  • wygląd ognia trawiącego ofiarę.
Prawdopodobnie interpretowano także inne znaki, takie jak dym znad ołtarza. Pilnowano, aby podczas składania ofiary nikt z zebranych nie wypowiedział nieodpowiednich słów (kapłani w tym celu rytualnymi formułami napominali zgromadzonych), ponieważ niewłaściwe wyrażenie mogło nie tylko zanieczyścić i sprofanować święty akt, ale także uważano je za zły omen.


Caput extorum

Szczególnie istotnym organem wewnętrznym była wątroba, której wypukłą górną część nazywano caput extorum. Jakiekolwiek zaburzenie w budowie tego narządu uznawano za zły znak, zaś jeśli był zdrowy i dobrze wykształcony - za pomyślny. Przepowiadający haruspex dzielił caput extorum na dwie sekcje: familiaris i hostilis; z pierwszej przepowiadał los przyjaciół, z drugiej - wrogów. Aczkolwiek nie ma pewności co do tego, którą partię wątroby oznacza caput, bardziej prawdopodobne jest, że była to górna część, złożona z dwóch płatów (wielkiego i małego lub prawego i lewego). Jeśli w wątrobie nie znaleziono caput, był to zły znak (nihil tristius accidere potuit).


Źródło:

Murray, J. "A Dictionary of Greek and Roman Antiquities", London, 1875






Sentencje
Wyszukiwanie wśród ponad 2,000 sentencji, w tym skrótów, zwrotów prawniczych i cytatów biblijnych.
Słownik
Przeszukiwanie łacińskich terminów lub ich polskich definicji wśród ponad 13,000 haseł słownikowych.
Odmiana
Koniugacja czasowników i deklinacja rzeczowników ze słownika ze względu na właściwy schemat odmiany.
Forum Latinum
Jeśli potrzebujesz pomocy, chcesz komuś pomóc, lub tylko szukasz znajomych, odwiedź nasze forum.
Jeśli masz ciekawy pomysł, znajdziesz błąd, lub chcesz zamieścić tu swoje materiały, napisz do nas.
Linki
Reklama
© 2001-2017 K. Adamska. Wszystkie prawa zastrzeżone.