Cogito, ergo sum. - Myślę, więc jestem. (Rene Descartes) | Więcej
Czasowniki bezosobowe - Verba impersonalia

Czasowniki bezosobowe wyrażają czynność bez określania jej sprawcy, a zatem występują bez podmiotu. Czasowniki te występują we wszystkich czasach i trybach poza trybem rozkazującym. Można je podzielić na kilka kategorii:

  1. czasowniki związane z pogodą

    pluit - pada deszcz
    ningit - pada śnieg
    grandinat - pada grad
    rorat - opada rosa
    fulgurat - błyska
    tonat - grzmi
    vesperascit - zmierzcha
    luciscit hoc - świta

    Zwykle te czasowniki nie wiążą się z żadnym podmiotem, jednak czasem mogą wystąpić z nazwą bóstwa: Iuppiter tonat. - Jowisz grzmi. Inne podmioty mogą się pojawiać w poezji: Fundae saxa pluunt. - Z proc pada deszcz kamieni.

  2. czasowniki odczuwania z Acc. osoby

    miseret - napełnia troską
    paenitet - napełnia żałością
    piget - napełnia niezadowoleniem/obrzydzeniem
    pudet - napełnia wstydem
    taedet - jest dosyć, nuży

    Osoba będąca podmiotem zdania staje się podmiotem uczucia opisywanego przez czasownik. Takie czasowniki często posiadają formę bierną: misereor - żałuję (jestem napełniony żałością). Przykłady:

    Mea mater, tui me miseret. - Moja matko, żałuję ciebie. (= napełniasz mnie żałością)
    Me mei piget. - Jestem niezadowolony z siebie. (= napełniam się niezadowoleniem)
    Pudet me hoc fecisse. - Wstydzę się zrobienia tego. (= napełnia mnie wstydem) (Inf.)

  3. czasowniki bez est z podmiotem w formie wyrażenia

    accidit - zdarza się
    contingit - zdarza się
    evenit - zdarza się
    obtingit - zdarza się
    obvenit - zdarza się
    fit - zdarza się

    apparet - jest oczywiste
    constat - wiadomo
    decet - godzi się, wypada, pasuje
    dedecet - nie godzi się, nie wypada, nie pasuje
    delectat - sprawia radość, cieszy
    iuvat - sprawia radość, cieszy
    libet - sprawia przyjemność (+ Dat.)
    licet - jest wolno, dopuszcza się (+ Dat.)
    liquet - jest dowiedzione
    lucet - (jest) jasne
    oportet - wypada, musi być
    placet - zdaje się dobre, cieszy
    praestat - lepiej
    restat - pozostaje
    superest - pozostaje
    vacat - sprawia przyjemność
    videtur - zdaje się, zdaje się dobre

    interest - zajmuje, dotyczy, ma znaczenie
    refert - zajmuje, dotyczy, ma znaczenie

    Wiele spośród tych czasowników może występować w formie osobowej: vaco - mam przyjemność. Czasowniki libet i licet mają także formy bierne: libitum est, licitum est. Imiesłowy libens i licens mogą także występować w roli przymiotników. Przykłady:

    Magistratus ei petere licebit. - Będzie mu wolno ubiegać się o urzędy.
    Nil vident nisi quod libet. - Nie widzą nic oprócz tego, co ich cieszy.
    Oportet me hoc facere. - Muszę to zrobić. (= Wypada mi to zrobić.)
    Oportuit me hoc facere. - Musiałem to zrobić. (= Wypadało mi to zrobić.)
    Togae tenues eum decent. - Delikatne togi mu pasują. (bez Inf.)

    Dodatkowego omówienia wymagają należące do tej grupy czasowniki interest i refert - zajmuje, dotyczy, ma znaczenie. Czasownik refert nie pochodzi od refero, ale jest złożeniem res - rzecz i 3 os. l.poj. fero - nieść. Z tego powodu towarzyszy mu zawsze żeńska forma zaimka dzierżawczego, który dostosowuje się do re. Dosłowne tłumaczenie mea refert to: wnosi do mojej rzeczy. Czasownik interest ma to samo znaczenie i użycie. Przykłady:

    Tua maxime refert te valere. - Ma dla mnie największe znaczenie, czy masz się dobrze.
    Quid id nostra refert? - W jaki sposób nas to dotyczy?
    Mea nihil interest scire. - Nie ma dla mnie znaczenia wiedzieć.

  4. czasowniki z est z podmiotem w formie wyrażenia

    Podobnie jak w języku polskim, w łacinie występuje konstrukcja "jest trudno", "jest łatwo". W wyrażeniach tego typu zawsze występuje przymiotnik w l.poj. rodzaju nijakiego. Wyjątkiem jest wyrażenie necesse est - jest konieczne, w którym necesse jest przysłówkiem występującym wyłącznie w tej konstrukcji, oraz opus est - jest potrzeba, w której używa się rzeczownika opus.

    difficile est - (jest) trudno
    facile est - (jest) łatwo
    certum est - (jest) pewne
    necesse est - (jest) konieczne, trzeba
    opus est - (jest) potrzeba

    Przykłady:
    Difficile est saturam non scribere. - Trudno nie pisać satyry.
    Mihi necesse est ire hinc. - Trzeba mi stąd iść.
    Graecis iis libris mihi opus est. - Potrzeba mi tych greckich książek.

Strona bierna czasowników nieprzechodnich

Ponadto wszystkie czasowniki, zwłaszcza nieprzechodnie (nie przyjmujące dopełnienia), mogą występować w 3 os. l.poj. strony biernej w znaczeniu czasownika bezosobowego. Koncepcja strony biernej czasownika nieprzechodniego może wydawać się nieco dziwna. W języku polskim nie możemy zamienić zdania w stronie czynnej na bierną, jeśli czasownik jest nieprzechodni. W łacinie jednak taka konstrukcja istnieje: czasownik przyjmuje w niej znaczenie czasownika bezosobowego. Tłumaczenie takiej konstrukcji jest trudne, ponieważ informację o podmiocie w takim zdaniu można odczytać wyłącznie z kontekstu. Najczęstsze czasowniki nieprzechodnie występujące w stronie biernej to:

dormitur, dormitum est - jest spane (śpi, śpią), było spane (spał, spali)
itur, itum est, iri - jest chodzone (idzie, idą), było chodzone (szedł, szli)
pugnatur, pugnatum est - jest walczone (walczy, walczą), było walczone (walczył, walczyli)
venitur, ventum est - jest przychodzone (przychodzi, przychodzą), było przychodzone (przyszedł, przyszli)

Przykłady:

Romam a Scipione reditum est.
Scypion powrócił do Rzymu.
(dosł. Było powrócone do Rzymu przez Scypiona.)
Acriter ibi pugnatum est.
Była tam zacięta walka. lub: Walczono tam zaciekle.
(dosł. Było walczone tam zaciekle.)
A bonis civibus paretur legibus.
Dobrzy obywatele przestrzegają praw.
(dosł. Jest przestrzegane przez dobrych obywateli praw.)





Sentencje
Wyszukiwanie wśród ponad 2,000 sentencji, w tym skrótów, zwrotów prawniczych i cytatów biblijnych.
Słownik
Przeszukiwanie łacińskich terminów lub ich polskich definicji wśród ponad 13,000 haseł słownikowych.
Odmiana
Koniugacja czasowników i deklinacja rzeczowników ze słownika ze względu na właściwy schemat odmiany.
Forum Latinum
Jeśli potrzebujesz pomocy, chcesz komuś pomóc, lub tylko szukasz znajomych, odwiedź nasze forum.
Jeśli masz ciekawy pomysł, znajdziesz błąd, lub chcesz zamieścić tu swoje materiały, napisz do nas.
Linki
Reklama
© 2001-2017 Katarzyna Adamska. Wszystkie prawa zastrzeżone.