Gallus in suo sterquilinio plurimum potest. - Kogut tylko na własnym gnojowisku dużo może. (Seneca) | Więcej
Spójnik - Coniunctio

Spójnik (Coniunctio)

Spójnik jest nieodmienną i niesamodzielną częścią mowy. Zwykle spójnik jest skostniałą formą rzeczownika, zaimka, przymiotnika, albo całego wyrażenia: quod, dum (niegdyś bierniki), nihilominus - nie mniej, proinde - dosł. stamtąd naprzód. Spójnik spaja słowa, wyrażenia lub zdania. Odpowiednio do charakteru związku między częściami składowymi, spojniki można podzielić na:

  1. Współrzędne - łączące konstrukcje współrzędne lub podobne:

    • łączne:
      et, -que, atque (= ac) - i
      etiam, quoque, neque non (= necnon), quin etiam, itidem (= item) - również
      cum ... tum ..., tum ... tum ... - zarówno ... jak i ..., nie tylko ... ale również ...

    • rozłączne:
      aut - lub
      neque - ani
      aut ... aut ..., vel ..., vel (-ve) ... - albo ..., albo ...
      qua- ... qua- ... - z jednej strony ..., z drugiej strony ...
      modo ... modo ... - raz ..., raz ...
      sive (= seu) ... sive ... - czy ... czy ...
      neque (nec) ... neque (nec) - ani ... ani ...
      et ... neque - zarówno ... i nie ...
      nec ... et ..., nec (neque) ... -que - ani ... i ...

    • przeciwstawne:
      sed, autem, verum, vero, at, atqui - ale
      tamen, attamen, sed tamen, verum tamen - niemniej, jednak
      nihilominus - niemniej
      at vero - jednak zaiste
      enimvero - zaiste
      ceterum - z drugiej strony, ale

    • przyczynowe:
      nam, namque, enim, etenim - ponieważ
      quapropter, quare, quamobrem, quocirca, unde - zatem

    • wynikowe:
      ergo, igitur, itaque, ideo, idcirco, inde, proinde - zatem, więc

  2. Podrzędne - łączące zdania podrzędne i nadrzędne:

    • warunkowe:
      si - jeśli
      sin - ale jeśli
      nisi (ni) - jeśli nie
      quod si - ale jeśli
      modo, dum, dummodo, si modo - jeśli tylko
      dummodo ne, dum ne, modo, ne - jeśli tylko nie

    • porównania:
      ut, uti, sicut - tak jak
      velut - jak, tak jak
      prout, praeut, ceu - podobnie jak
      tamquam, tanquam, quasi, ut si, ac si, velut, veluti, velut si - jak gdyby
      quam, atque (= ac) - (tak) jak

    • przyzwolenia:
      etsi, etiamsi, tametsi - nawet jeśli
      quamquam, quanquan - chociaż
      quamvis, quantumvis, quamlibet, quantumlibet - jakkolwiek wiele
      licet, ut, cum (quom) - pomimo, jednakże

    • czasowe: cum (quom), quando - (podczas) kiedy
      ubi, ut - kiedy
      cum primum, ut primum, ubi primum, simul, simul ac, simul atque - jak tylko, skoro
      postquam (posteaquam) - po
      prius ... quam, ante ... quam - przed
      non ante ... quam - aż (nie)
      dum, usque dum, donec, quoad - dopóki, podczas gdy

    • skutkowe i celowe:
      ut, uti, quo - aby
      ne, ut ne - aby nie
      neve (= neu) - aby nie, ani
      quin, quominus - aby nie (po przeczeniu)

    • przyczynowe:
      quia, quod, quoniam, quando - ponieważ
      cum (quom) - ponieważ
      quandoquidem, si quidem, quippe, ut pote - jako że, ponieważ zaiste
      propterea ... quod - z tego powodu ... że

Słowa oznaczające i, zarówno, albo, nawet, także

W łacinie są cztery słowa oznaczające "i", które mogą łączyć zarówno słowa, wyrażenia, jak i wypowiedzenia: ac, atque (wariant ac), et, -que. Mogą one także występować równocześnie.

  • ac (atque) wyraża nacisk; można tłumaczyć jako "i rzeczywiście", "i także", zwłaszcza jeśli wprowadza wyrażenie:

    Caesar atque Brutus - Cezar i (także) Brutus

  • et oznacza po prostu "i", także gdy jest powtórzone w znaczeniu "zarówno" (w łacinie nie ma osobnego słowa o znaczeniu "zarówno"):

    Caesar et Brutus - Cezar i Brutus
    et Caesar et Brutus - i Cezar, i Brutus (zarówno Cezar, jak i Brutus)

  • -que wyraża mniejszy nacisk niż et; dołącza się je do drugiego z dwóch słów, które łączy (lub pierwszego słowa drugiego wyrażenia). Jeśli wyrażenie rozpoczyna się od jednosylabowego przyimka, wówczas -que dołącza się do następnego słowa:

    Caesar Brutusque - Cezar i Brutus
    in foroque - i na forum

Znaczenie "także", "nawet" można wyrazić na kilka sposobów:

  • et - "i także":

    et tu, Brute - i ty, Brutusie (także)

  • etiam - "nawet", "także" w zdaniach twierdzących:

    Etiam mensas consumimus? - Czy jemy nawet stoły?

  • quoque - "także" zawsze bezpośrednio po rzeczowniku, który określa:

    Amabat vos quoque Caesar. - Cezar kochał także was.
Popularnym idiomem jest non solum ... sed etiam ... - nie tylko ... , ale także ... .

Słowa aut, vel i -ve oznaczają "albo" (także: "albo ... , albo ..."), ale są stosowane w nieco odmiennych sytuacjach:

  • aut stosuje się wtedy, gdy podkreśla się wzajemne wykluczanie się możliwości:

    aut Caesar aut nihil - albo Cezar, albo nic

  • vel stosuje sie wtedy, kiedy możliwości się nie wykluczają lub nie jest to istotne:

    servi in prato vel in horto sunt - niewolnicy są na łące albo w ogrodzie

  • -ve oznacza to samo, co vel, ale wyraża mniejszy nacisk, a funkcjonuje podobnie, jak -que:

    puer puellave - chłopiec albo dziewczyna

Znaczenie "ani" mają następujące konstrukcje:

  • ne ... quidem - "ani (nawet)" w zdaniach przeczących:

    Brutus ne verbum quidem dicit. - Brutus nie mówi ani (nawet) słowa.

  • nec ... nec ... (neque ... neque ...) - mają to samo znaczenie "ani ... ani ...":

    Neque Galli neque Germani Romanos superant. - Ani Gallowie, ani Germanie nie zwyciężają Rzymian.

    Kiedy nec/neque nie jest powtórzone, oznacza zwykle "i nie":

    Contra Gallos locum muniunt neque iumenta solvunt. - Przeciw Gallom szykują miejsce i nie odwiązują zwierząt.

Sentencje
Wyszukiwanie wśród ponad 2,000 sentencji, w tym skrótów, zwrotów prawniczych i cytatów biblijnych.
Słownik
Przeszukiwanie łacińskich terminów lub ich polskich definicji wśród ponad 13,000 haseł słownikowych.
Odmiana
Koniugacja czasowników i deklinacja rzeczowników ze słownika ze względu na właściwy schemat odmiany.
Forum Latinum
Jeśli potrzebujesz pomocy, chcesz komuś pomóc, lub tylko szukasz znajomych, odwiedź nasze forum.
Jeśli masz ciekawy pomysł, znajdziesz błąd, lub chcesz zamieścić tu swoje materiały, napisz do nas.
Linki
Reklama
© 2001-2017 Katarzyna Adamska. Wszystkie prawa zastrzeżone.